bất hợp lí
Định nghĩa
- Tính từ:
- Không phù hợp với lẽ thường, với logic hoặc các nguyên tắc chung: "bất hợp lí" mô tả điều gì đó trái với suy luận hợp lý, không có căn cứ hoặc không công bằng.
- Không có cơ sở, không đúng đắn: "bất hợp lí" còn chỉ những điều vô lý, không thể chấp nhận được dựa trên lý lẽ thông thường.
Ví dụ sử dụng
- Tính từ:
- Quyết định sa thải anh ấy mà không có lý do là hoàn toàn bất hợp lí. (Quyết định đó trái với nguyên tắc công bằng và không có căn cứ.)
- Giá cả ở đây cao một cách bất hợp lí so với chất lượng. (Mức giá không tương xứng với giá trị thực tế.)
- Lập luận của cô ấy nghe rất bất hợp lí. (Lập luận đó thiếu tính logic và không thuyết phục.)
Các cách sử dụng nâng cao
- "tính bất hợp lí": đặc điểm của sự vô lý, không hợp lý.
- Tính bất hợp lí của tình huống khiến mọi người bức xúc. (Sự vô lý trong tình huống gây ra phản ứng tiêu cực.)
- "sự bất hợp lí": (danh từ hóa) trạng thái hoặc hành động không hợp lý.
- Sự bất hợp lí trong bản án đã được Tòa án cấp cao xem xét lại. (Tính chất không đúng đắn của bản án đã được xét lại.)
Biến thể và từ gần giống
- Vô lý (tính từ): hoàn toàn không có lý lẽ, không đúng — nghĩa rất gần với "bất hợp lí".
- Yêu cầu đó thật vô lý! (Yêu cầu đó không thể chấp nhận được.)
- Phi lý (tính từ): trái với lẽ phải, với lý trí — thường dùng trong văn chương, triết học.
- Sự tồn tại của cái ác là một điều phi lý. (Điều đó trái với lẽ thường và khó lý giải.)
Từ đồng nghĩa
- Vô lý: không có lý do, không hợp lẽ.
- Không hợp lý: không phù hợp với lý lẽ thông thường.
- Nghịch lý: mâu thuẫn với logic thông thường (thường chỉ một tình huống cụ thể).
Từ trái nghĩa
- Hợp lí: phù hợp với lẽ thường, có căn cứ và logic.
- Một đề xuất hợp lí sẽ dễ được thông qua.
- Hợp lẽ: đúng với lẽ phải, có lý.
- Chính đáng: đúng đắn, có cơ sở về mặt đạo lý hoặc pháp lý.
Thành ngữ liên quan
- Bất hợp lệ: không có hiệu lực, không được công nhận theo quy định (khác với "bất hợp lí" về nghĩa).
- Phiếu bầu không đúng mẫu sẽ bị coi là bất hợp lệ. (Phiếu bầu đó không có giá trị.)